Arheološko nalazište Glac

Arheološki lokalitet Glac nalazi se pored reke Save, 4 kilometra udaljen od Sremske Mitrovice, na putu prema selu Jarak. U vreme kasne antike ovaj prostor je predstavljao predgrađe (suburbium) jedne od prestonica rimskog carstva – Sirmijuma. Sam naziv Glac potiče od prezimena jednog Mitrovčanina koji je na ovom mestu kupio njivu i sagradio salaš. Na planovima s kraja XIX veka zabeležen je naziv Glatz pst, skraćeno od Glatz puszta, što znači Glacova pustara.

Mapa s kraja XIX veka na kojoj je je obeleženo imanje “Glatz pst”, skraćeno od Glatz puszta. (Arcanum – Digitized Historical Maps)Mapa s kraja XIX veka na kojoj je je obeleženo imanje “Glatz pst”, skraćeno od Glatz puszta. (Arcanum – Digitized Historical Maps)Prva saznanja o antičkim nalazištu na Glacovom salašu potiču s kraja XIX veka. Za njih je najzaslužniji mitrovački učitelj i istraživač Sirmijuma Ignjat Jung. On je zabeležio ostatke rimskih građevina na nekoliko mesta i opisao prostorije ukrašene luksuznim mermernim pločama i zelenim porfirom. U jednoj polukružnoj prostoriji otkrio je pod prekriven mozaikom i baze i stabla stubova od krečnjaka. Sačinivši plan lokaliteta Jung je naveo dimenzije od 350x200 metara ograđenih kanalima što mu je zaličilo na vojni logor. U to vreme je smatrao da se na Glacovom salašu nalazio vojni logor avarskog vladara (Kagana) Bajana koji je opsedao Sirmijum krajem šestog veka.

Sl. 2. Prvi plan nalazišta Glac na kojем je Ignjat Jung označio mesta na kojima su otkriveni ostaci rimske arhitekture. (P. Milošević, Sirmium II, 1971, Pl. XIII)Sl. 2. Prvi plan nalazišta Glac na kojем je Ignjat Jung označio mesta na kojima su otkriveni ostaci rimske arhitekture. (P. Milošević, Sirmium II, 1971, Pl. XIII)Sledeći podaci o rimskim nalazima potiču iz vremena I svetskog rata. Tada je ceo prostor oko obale Save bio ispresecan rovovima i topovskim položajima Austro-Ugarske vojske. Postoji jedan zapis koji je sačinio poručnik Dragutin Trstenjak koji izveštava o nalazu preko 80 kvadratnih metara mozaika otkrivenog prilikom kopanja odbrambenih rovova. Pored ostalog u izveštaju se pominje da su otkriveni i jedan sarkofag i glava mermerne skulpture.

Nažalost sve do kraja XX veka nije bilo arheoloških iskopavanja. U tom periodu je veliki deo nalazišta služio kao njiva, a pojedini delovi rimske vile su uništeni izgradnjom poljoprivrednog dobra. Prva istraživanja su obavljena 1994. godine na nekoliko mesta i tada je konstatovano da se nalazište proteže na prostoru od više stotina metara, a otkriven je zid velike građevine koji se proteže nekoliko desetina metara i prostorije ukrašene mozaicima pored njega.

Sl. 3. Geofizički snimak lokaliteta iz 2014. godine na kojem su uočljivi zidovi ispod tla. (Projekat Glac).Sl. 3. Geofizički snimak lokaliteta iz 2014. godine na kojem su uočljivi zidovi ispod tla. (Projekat Glac).Iako je lokalitet stavljen pod zaštitu istraživanja su započeta tek 2014. godine kada je na prostoru od 4 ha sprovedeno ispitivanje terena geomagnetskom metodom. Dobijen je snimak na kojem se uočavaju ostaci velike građevine koja se nalazi ispod njive i koja se proteže na više hektara. Paralelno sa geofizičkim ispitivanjima svake godine u poznu jesen stručnjaci su obilazili teren i prikupljali materijal koji se pojavljivao na površini. Na osnovu brojnih nalaza ukrasa od skupocenog mermera i porfira moglo se zaključiti da je Glac nalazište na kojem je podignut luksuzan kasnoantički građevinski kompleks.

Svi ovi podaci su upućivali na to da na ovom lokalitetu treba sprovesti dugotrajna sistematska istraživanja koja će imati za cilj da arheološkim metodom ispitaju celo nalazište, i da protumače namenu građevina.

Tokom antike grad Sirmijum je bio jedan od najvećih urbanih središta na teritoriji Balkana, a u samom gradu je početkom IV veka podignuta carska palata. Pored carske palate u središtu Sirmijuma iz istorijskih spisa znamo da je rimski car Maksimijan Herkulije podigao palatu u neposrednoj blizini Sirmijuma. Kako se lokalitet Glac nalazi u neposrednoj blizini antičkog grada veoma je moguće da je kasnoantički kompleks građevina na lokalitetu u stvari palata koja je zabeležena kod rimskih pisaca.

Sl. 4. Rеndеr 3d modеla nalazišta Glac tokom iskopavanja. Poglеd sa sеvеra. (Projеkat Glac)Sl. 4. Rеndеr 3d modеla nalazišta Glac tokom iskopavanja. Poglеd sa sеvеra. (Projеkat Glac)

Partneri

  • Sidney University
  • arh institut

Pod pokroviteljstvom

  • muzej sremska mitrovica
  • sremska mitrovica zavod
  • ministarstvo kulture
  • australia
  • sremska mitrovica
  • sydney grammar school